मुम्बई । भारतीय फिल्मका वरिष्ठ अभिनेता नाना पाटेकरको ७५ वर्षको उमेरमा बिहीबार निधन भएको छ । छातीमा गम्भीर दुखाइ भएपछि उनी गोवास्थित आफ्नै अपार्टमेन्टमा अचेत अवस्थामा भेटिएको र मणिपाल अस्पतालका चिकित्सकले बिहान मृत घोषणा गरेको भारतीय सञ्चारमाध्यमले जनाएका छन् ।
उनका छोरा मल्हार पाटेकरले दिएको जानकारीअनुसार छातीमा गम्भीर दुखाइ भएको गुनासोपछि चिकित्सकको टोली उनको निवासमा पठाइएको थियो। टोली पुग्दा उनी अचेत अवस्थामा भेटिएका थिए।
अस्पताल लैजानुअघि उनलाई होसमा ल्याउने प्रयास गरिएको थियो। त्यसपछि मणिपाल अस्पताल पुर्याइएका पाटेकरलाई बचाउन चिकित्सकहरूले करिब ४५ मिनेट प्रयास गरेका थिए। तर, प्रयास सफल नभएपछि उनलाई मृत घोषणा गरिएको थियो।
पाटेकर अस्पतालमा दर्ता भएका बिरामी नभएकाले चिकित्सकको टोलीले प्रक्रियाअनुसार उनको मृत्युबारे प्रहरीलाई जानकारी गराएको थियो। परिवारलाई शव हस्तान्तरण गर्नुअघि पोस्टमार्टम गरिने बताइएको छ। पोस्टमार्टमका लागि उनको शव गोवा मेडिकल कलेज लगिएको उल्लेख छ।
रंगमञ्चदेखि भारतीय सिनेमासम्मको यात्रा
पाटेकरले अभिनय क्षेत्रमा प्रवेश गर्नुअघि मुम्बईको सर जेजे स्कुल अफ आर्टमा अध्ययन गरेका थिए। त्यसपछि उनी रंगमञ्च र चलचित्र क्षेत्रमा सक्रिय भए। उनले सन् १९७८ मा प्रदर्शन भएको हिन्दी चलचित्र ‘गमन’बाट अभिनय यात्रा सुरु गरेका थिए।
करिअरको सुरुवाती चरणमा उनले हिन्दी र मराठी दुवै भाषाका चलचित्रमा काम गरे। ‘आज की आवाज’, ‘प्रतिघात’, ‘मोहरे’ र ‘त्रिशाग्नि’जस्ता चलचित्रले उनलाई चुनौतीपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्न सक्ने अभिनेताका रूपमा स्थापित गर्न सहयोग पुर्याए।
सन् १९८६ को चलचित्र ‘अंकुश’ले उनको करिअरलाई थप गति दियो। तर, सन् १९८९ मा प्रदर्शन भएको विधु विनोद चोपडा निर्देशित ‘परिन्दा’ उनको अभिनय यात्राको महत्त्वपूर्ण मोड बन्यो।
उक्त चलचित्रमा उनले अस्थिर र हिंसात्मक स्वभावका ग्याङ्स्टर अन्नाको भूमिका निर्वाह गरेका थिए। यही भूमिकाका लागि उनले सर्वश्रेष्ठ सहायक अभिनेताको राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार र फिल्मफेयर पुरस्कार प्राप्त गरे।
‘क्रान्तिवीर’देखि ‘अग्नि साक्षी’सम्म
सन् १९९० को दशकमा पाटेकर हिन्दी चलचित्रका प्रभावशाली अभिनेतामध्ये एकका रूपमा स्थापित भए।
सन् १९९२ को ‘अंगार’बाट उनले सर्वश्रेष्ठ खलनायकको फिल्मफेयर पुरस्कार जिते। त्यसपछि सन् १९९३ मा प्रदर्शन भएको ‘तिरंगा’ले पनि उनको करिअरमा महत्त्वपूर्ण सफलता थप्यो।
सन् १९९४ को ‘क्रान्तिवीर’मा उनले आक्रामक स्वभावका प्रताप नारायण तिलकको भूमिका निर्वाह गरेका थिए। यस चलचित्रबाट उनले सर्वश्रेष्ठ अभिनेताको राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कारसँगै फिल्मफेयर सर्वश्रेष्ठ अभिनेता पुरस्कार प्राप्त गरे।
त्यसपछि सन् १९९६ को ‘अग्नि साक्षी’बाट उनले तेस्रो राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार जिते। यसपटक उनी सर्वश्रेष्ठ सहायक अभिनेताका रूपमा सम्मानित भए। सोही अवधिमा उनले ‘खामोशी : द म्युजिकल’जस्ता भावनात्मक कथामा आधारित चलचित्रमा पनि अभिनय गरे।
पाटेकरको अभिनयको विशेषता विविध भूमिकामा देखिन्थ्यो। डरलाग्दो खलनायक, नैतिक द्वन्द्वमा फसेको मुख्य पात्र वा भावनात्मक रूपमा कमजोर चरित्र, जुनसुकै भूमिकामा पनि उनले आफ्नो विशिष्ट अभिनय शैली कायम राखे।
‘अब तक छप्पन’देखि ‘वेलकम’सम्म
सन् २००० को दशकमा पनि पाटेकर हिन्दी चलचित्रमा सक्रिय रहे। सन् २००४ को ‘अब तक छप्पन’मा उनले मुम्बई प्रहरी अधिकारी साधु अगाशेको भूमिका निर्वाह गरेका थिए।
व्यावसायिक जिम्मेवारी र व्यक्तिगत जीवनबीच संघर्ष गर्ने प्रहरी अधिकारीको उक्त भूमिका त्यस दशकमा उनको सर्वाधिक प्रशंसित अभिनयमध्ये एक बन्यो।
सन् २००५ को ‘अपहरण’मा उनले नैतिक रूपमा जटिल राजनीतिक चरित्र निर्वाह गरे। यस चलचित्रबाट उनले पुनः सर्वश्रेष्ठ खलनायकको फिल्मफेयर पुरस्कार जिते।
गम्भीर भूमिकाका लागि परिचित पाटेकरले हास्य अभिनयमा पनि आफ्नो क्षमता देखाए। सन् २००५ मा प्रदर्शन भएको ‘वेलकम’मा उनले ग्याङ्स्टर उदय शेट्टीको भूमिका निर्वाह गरेका थिए। यस चलचित्रले उनलाई फरक शैलीमा व्यापक दर्शकमाझ चिनायो।
उनले सन् २००७ को ‘वेलकम ब्याक’मा पनि उदय शेट्टीकै भूमिका दोहोर्याए। यसबीच ‘राजनीति’मार्फत उनी पुनः राजनीतिक कथामा आधारित चलचित्रमा देखिए।
मराठी चलचित्रमा ‘नटसम्राट’को सफलता
हिन्दी चलचित्रका चर्चित अभिनेता बने पनि मराठी सिनेमा पाटेकरको करिअरको महत्त्वपूर्ण हिस्सा रह्यो।
मराठी चलचित्र ‘नटसम्राट’मा उनले अवकाशप्राप्त रंगकर्मीको भूमिका निर्वाह गरेका थिए। बुढ्यौली, परिवार र वियोगको कथामा आधारित उक्त चलचित्रमा उनको अभिनयले व्यापक प्रशंसा पायो। यस भूमिकाका लागि उनले मराठी भाषातर्फ सर्वश्रेष्ठ अभिनेताको फिल्मफेयर पुरस्कार जिते।
हिन्दी र मराठी दुवै चलचित्र उद्योगमा सक्रिय रहँदा उनले व्यावसायिक चलचित्रसँगै अभिनयप्रधान कथाहरूमा पनि निरन्तर काम गरे।
तमिल चलचित्रमा पनि अभिनय
पाटेकरले तमिल चलचित्रमा पनि काम गरेका थिए। उनी निर्देशक भारतीराजाको ‘बोम्मलाट्टम’मा देखिएका थिए। त्यसपछि रजनीकान्त अभिनीत ‘काला’मा महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरे।
‘काला’मा उनले हरिनाथ देसाई नामक राजनीतिक खलनायकको भूमिका खेलेका थिए। उक्त पात्रको रजनीकान्तले निर्वाह गरेको मुख्य पात्रसँग द्वन्द्व हुन्छ। यो चलचित्र दक्षिण भारतीय सिनेमामा उनको उल्लेखनीय काममध्ये एक बन्यो।
निर्देशन, सामाजिक सेवा र सेनासँगको सम्बन्ध
अभिनयसँगै पाटेकर निर्देशनमा पनि सक्रिय थिए। चलचित्र ‘प्रहार : द फाइनल अट्याक’बाट निर्देशनमा पदार्पण गरेका थिए। चलचित्रमा उनले मुख्य भूमिकासमेत निर्वाह गरेका थिए।
सैनिकहरूको जीवन र प्रशिक्षणबाट प्रेरित उक्त चलचित्रले सैन्य जीवनप्रति उनको लामो समयदेखिको रुचि झल्काएको थियो। पाटेकर सामाजिक सेवामा पनि संलग्न थिए।
उनले मराठी अभिनेता मकरन्द अनासपुरेसँग मिलेर ‘नाम फाउन्डेसन’ स्थापना गरेका थिए। यो संस्थाले महाराष्ट्रका विशेषगरी खडेरी प्रभावित क्षेत्रका किसानका समस्यामा काम गर्दै आएको छ।
उनी भारतीय टेरिटोरियल आर्मीसँग पनि आबद्ध थिए। उनलाई मानार्थ लेफ्टिनेन्ट कर्नेलको दर्जा प्रदान गरिएको थियो। पाटेकरले ७० वर्षको उमेर पार गरेपछि पनि अभिनयलाई निरन्तरता दिए। उनका पछिल्ला चलचित्रमा ‘वनवास’ ‘हाउसफुल ५’ तथा ओ रोमियो’ र ‘सुबेदार’ समावेश छन्।
