Paywear Banner Desktop
Paywear Banner Desktop

बालेनको भारत भ्रमणले दुई देशको सम्बन्धको भावी दिशा तय गर्ने भारतीय पूर्वकूटनीतिज्ञको भनाइ

काठमाडौं । प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहको पहिलो भारत भ्रमणले नेपाल-भारत सम्बन्धको आगामी दिशा तय गर्ने भारतीय पूर्वकूटनीतिज्ञ महेश सचदेवले बताएका छन् ।

नेपालको नयाँ सरकारले भारतसँगको परम्परागत सम्बन्धलाई थप सुदृढ बनाउन खोजिरहेका बेला हुन लागेको भ्रमणलाई उनले महत्वपूर्ण अवसरका रूपमा व्याख्या गरेका हुन् ।

सचदेवले प्रधानमन्त्री शाहको भारत भ्रमणले दुई देशबीचको सम्बन्धमा नयाँ गति दिनुका साथै सहकार्यका प्राथमिकता स्पष्ट पार्ने बताए । स्वतन्त्र पार्टी नेतृत्वको सरकार गत मार्च २०२६ मा सत्तामा आएपछि प्रधानमन्त्री शाहको यो पहिलो द्विपक्षीय विदेश भ्रमण हो ।

यसअघि उनले संयुक्त राष्ट्रसंघको महासभामा सहभागिता जनाए पनि त्यो बहुपक्षीय भ्रमण थियो । त्यसैले भारत भ्रमणबाट ठोस उपलब्धि हासिल गर्न प्रधानमन्त्री शाहमाथि अपेक्षाको दबाब रहेको सचदेवको भनाइ छ ।

उनले नेपालको नयाँ सरकार युवा नेतृत्वको सरकार भएको उल्लेख गर्दै ३६ वर्षीय प्रधानमन्त्री शाहले भारतसँगको सम्बन्धलाई नयाँ दिशा दिन सक्ने बताए । नेपालमा राजनीतिक परिवर्तनपछि केही पक्षले भारतविरोधी दृष्टिकोणबाट घटनाक्रमलाई व्याख्या गर्न खोजे पनि शाह नेतृत्वको सरकारले सन्तुलित व्यवहार देखाएको उनको टिप्पणी छ ।

सचदेवले भारतले पनि नेपालसँगको परम्परागत निकट सम्बन्धलाई थप गहिरो बनाउन चाहेको बताए । भ्रमणका क्रममा हुने सम्झौता र सहमतिले नेपालको अर्थतन्त्र तथा समाजमा सकारात्मक प्रभाव पार्ने सुनिश्चित गर्न भारत पनि सचेत रहेको उनको भनाइ छ ।

बाढीपछिको पुनर्निर्माणमा २ अर्ब डलर सहयोगको प्रस्ताव

सचदेवले नेपाल–चीन सीमावर्ती क्षेत्रमा आएको विनाशकारी बाढीपछि पुनर्निर्माण र दीर्घकालीन पुनःस्थापनालाई भ्रमणको महत्वपूर्ण एजेन्डा मानेका छन् । उनका अनुसार उक्त विपद्मा १ हजार ६०० भन्दा बढी मानिसको मृत्यु भएको र नेपालले करिब ५ अर्ब अमेरिकी डलर बराबरको आर्थिक क्षति बेहोरेको छ । यद्यपि, यी तथ्यांक प्रारम्भिक अनुमानका रूपमा लिनुपर्ने देखिन्छ ।

विपद्पछि नेपालले विभिन्न मुलुकसँग सहयोगको आग्रह गरेको र केही मुलुकले प्रतिबद्धता जनाए पनि अधिकांश सहयोग अझै प्राप्त हुन नसकेको उनले बताए । संकटका बेला भारतले तत्काल उद्धार तथा राहत सामग्री उपलब्ध गराएर सहयोग गरेको उल्लेख गर्दै उनले अब नेपालको दीर्घकालीन पुनर्निर्माणमा भारतले कसरी सहयोग गर्न सक्छ भन्ने विषयमा छलफल हुने बताए ।

नेपालले विपद् व्यवस्थापन तथा पुनर्निर्माणका लागि भारतसँग २ अर्ब अमेरिकी डलर सहयोग प्रस्ताव गरेको उल्लेख गर्दै सचदेवले त्यसबारे भारतीय सरकारको निर्णय महत्वपूर्ण हुने बताए ।

१० हजार मेगावाट विद्युत् उत्पादन र व्यापारको अवसर

नेपालको जलविद्युत् सम्भावनालाई भारतसँगको आर्थिक सहकार्यको अर्को महत्वपूर्ण क्षेत्रका रूपमा उनले प्रस्तुत गरेका छन् । भारतीय लगानीमा नेपालमा जलाशययुक्त आयोजना निर्माण गरी विद्युत् उत्पादन गर्न सकिने र उत्पादित बिजुली दीर्घकालीन विद्युत् खरिद सम्झौतामार्फत भारतमा बिक्री गर्न सकिने उनको भनाइ छ । निजी तथा सरकारी दुवै क्षेत्रबाट आयोजना निर्माण गर्न सकिने उनले बताए ।

उनका अनुसार नेपालमा बाँध निर्माणमार्फत कम्तीमा १० हजार मेगावाट विद्युत् उत्पादन गर्ने सम्भावना छ । यसबाट नेपालको आन्तरिक माग पूरा गर्नुका साथै भारतमा विद्युत् निर्यात गरेर अर्थतन्त्रलाई सहयोग पुग्न सक्छ ।

यसअघि नेपाल र भारतबीच सन् २०२४ जनवरी ४ मा आगामी १० वर्षभित्र १० हजार मेगावाटसम्म विद्युत् निर्यात गर्ने लक्ष्यसहित २५ वर्षे दीर्घकालीन विद्युत् व्यापार सम्झौता भएको थियो ।

सचदेवले विगतका सरकार राजनीतिक अस्थिरता, गठबन्धनभित्रको मतभेद र स्थानीय अवरोधका कारण जलविद्युत् आयोजनासम्बन्धी निर्णय लिन हिचकिचाउने गरेको बताए । तर, शाह नेतृत्वको सरकारले प्राप्त गरेको बलियो जनादेशले भारतसँगको सम्बन्ध र ऊर्जा सहकार्यका विषयमा निर्णय लिन सहज हुने उनको विश्लेषण छ ।

९ अर्ब डलरको व्यापारमा नेपालको निर्यात बढाउनुपर्ने

नेपाल र भारतबीच वार्षिक करिब ९ अर्ब अमेरिकी डलर बराबरको व्यापार हुने गरेको उल्लेख गर्दै सचदेवले व्यापार नेपालको पक्षमा सन्तुलित नरहेको बताए ।

नेपालले भारतमा वस्तु निर्यात गर्ने अवसर बढाउन चाहेको भन्दै उनले नेपालमै उत्पादनमूलक उद्योग स्थापना गरेर भारतीय बजारमा वस्तु निर्यात गर्न सकिने सम्भावना औँल्याए ।

उनका अनुसार दुई देशबीचका केही स्थानमा रहेका सीमा तथा नक्सासम्बन्धी विवादलाई पनि परिपक्व कूटनीतिक संवादबाट समाधान गर्न आवश्यक छ । नेपालका नयाँ विमानस्थलबाट भारतका विभिन्न गन्तव्यमा हवाई उडान सञ्चालन गर्न भारतीय हवाई क्षेत्र प्रयोग गर्ने विषय पनि संवेदनशील रहेको उनले बताए । चीनको सहयोगमा निर्माण भएका केही विमानस्थलबाट हुने उडानका विषयमा भारतले आफ्नो धारणा स्पष्ट पार्नुपर्ने अवस्था रहेको उनको भनाइ छ ।

जनकपुर-अयोध्या रेल सेवा सञ्चालन

सचदेवले नेपाल-भारतबीचको धार्मिक, सांस्कृतिक र जनस्तरको सम्बन्ध विस्तारमा जनकपुर-अयोध्या रेल सेवा महत्वपूर्ण हुने बताए । माता सीता र भगवान् रामको जन्मस्थललाई रेलमार्गबाट जोड्ने योजनाले दुई देशबीचको सांस्कृतिक सम्बन्ध थप प्रगाढ बनाउने उनको भनाइ छ । दुवै देशका प्रधानमन्त्रीले नोभेम्बर २३ मा रेल सेवा उद्घाटन गर्ने तयारी रहेको उनले उल्लेख गरे ।

प्रधानमन्त्री शाह नोभेम्बर २२ देखि २३ सम्म भारतको राजकीय भ्रमणमा रहनेछन् । भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीको निमन्त्रणामा हुन लागेको भ्रमणका क्रममा दुई प्रधानमन्त्रीबीच नोभेम्बर २३ मा द्विपक्षीय वार्ता हुनेछ ।

भारतीय विदेश मन्त्रालयका अनुसार वार्तामा विकास साझेदारी, ऊर्जा, जलविद्युत्, रेलमार्ग, कनेक्टिभिटी, जलवायु परिवर्तन, विपद् प्रतिरोधात्मक क्षमता, पूर्वाधार र प्रविधिलगायतका विषयमा छलफल हुनेछ । भ्रमणका क्रममा सम्पन्न परियोजनाको भर्चुअल उद्घाटन र नयाँ परियोजनाको शिलान्यास गर्ने कार्यक्रमसमेत रहेको छ ।

भारत नेपालको सबैभन्दा ठूलो व्यापार, पारवहन तथा लगानी साझेदार हो । नेपालको कुल प्रत्यक्ष वैदेशिक लगानीमा भारतको हिस्सा करिब एकतिहाइ रहेको छ । त्यसैले शाहको भ्रमणलाई दुई देशबीचको आर्थिक तथा रणनीतिक सहकार्य विस्तार गर्ने अवसरका रूपमा हेरिएको छ ।

यो खबर पढेर तपाईलाई कस्तो महसुस भयो?

खुशी ०
दुखी ०
अचम्म ०
क्रोधित ०
माया ०

प्रतिक्रिया

Paywear Banner Desktop
Paywear Banner Desktop
×

रोमनमा लेख्नुहोस् (Type in Romanized Nepali)

LIVE

नेपाली युनिकोड (Devanagari Unicode)

पाठ सफलतापूर्वक प्रतिलिपि गरियो!